De tuinen van Haren

De tuin van de secretaris van de Groei & Bloei vereniging (Toos) en de voorzitter van IVN werkgroep wilde plantentuinen (Ernst). Dát moet toch wel iets bijzonders zijn. Nou, die verwachting werd waargemaakt! En dat op één van de koudste en regenachtigste junidagen die ik me kan herinneren. Gelukkig waren we er vroeg bij en konden we voor de eerste bui losbarstte al een ronde door de tuin maken.

Toos en Ernst zijn beide voor veel mensen bekende inwoners van Haren, vooral dankzij hun actieve rol in het verenigingsleven en de talloze vrijwillige activiteiten waarbij ze betrokken zijn. Naast de IVN en de Groei & Bloei afdeling Haren/ Eelde zijn ook de Hortus Haren en diverse andere organisaties dankbaar voor hun inzet, nu en in het verleden. Daarbij heeft Toos ook nog eens de gave van een vlotte pen en weet ze van zeer veel planten verhalen, wijsheden en eigenschappen te beschrijven. Ernst heeft als (macro)fotograaf een goed oog voor detail en het leven in de tuin. Al met al werd het een boeiende ochtend, waarbij meer onderwerpen werden besproken dan alleen hun eigen tuin!

Al deze mooie foto’s zijn gemaakt door Ernst Flentge

Ratelaar en grasklokjes in het gras

Eén van de eerste dingen die opvalt bij Toos en Ernst, is hun gastvrijheid. Zelfs als spontane gasten in het gazon opduiken. Grasklokjes zoals het rapunzelklokje, ratelaar, vaste pronkerwt, havikskruid en herfstanemoon: ze mochten allemaal een prettig plekje zoeken en behouden tussen het gras. Het gazon wordt daarom selectief gemaaid, eerlijk delen met de planten lijkt het devies. Vooral de ratelaar is daar als halfparasiet dankbaar voor: zonder gras kan deze voor insecten belangrijke plant niet voortbestaan. Misschien wel de mooiste ontdekking tussen het gras was de moeraswespenorchis die dit jaar de kop op stak. Deze zeldzame, inheemse plant is afhankelijk van aanwezige schimmels voor kieming en groei. Dit soort spontane ontdekkingen komen dus niet vaak voor!

Naast een groot aantal inheemse planten, is er ook ruimte voor meer traditionele en bekende tuinplanten zoals geranium, vrouwenmantel, hosta, diverse soorten rozen en verschillende salvia’s. Ernst vertelt: “Het doel van de Werkgroep Wilde Plantentuinen – voorheen Wilde Plantenkring Haren – is om belangrijke inheemse planten te beschermen en te behouden en een tuin te creëren met een redelijk evenwicht tussen beplanting en de mate van onderhoud. Maar daarbij zijn we niet streng in de leer. Toos vult daarbij aan: “Tussen voorjaar en zomer bloeien weinig inheemse planten. Andere vaste planten en struiken zijn in die periode een belangrijke aanvulling.”

De tuin in juni

Van Chileense bruidskrans tot madeliefje: het is er allemaal!

Ook worden planten uit het buitenland van harte verwelkomd. Zo is Ernst zeer gecharmeerd van de Chileense bruidskrans die hij eens in Engeland kreeg. Ook andere nationaliteiten komen voor in de tuin, zoals het bescheiden plantje Corsicaanse munt dat tussen de tegels kruipt en bloeit. Internationaal klinkend, maar stiekem toch inheems is Noors walstro die ook in de tuin te vinden is. Deze plant staat op de rode lijst voor bedreigde plantensoorten. Toos haar favoriete bloem komt vaker voor en kennen we allemaal: het madeliefje. Sterker nog: jarenlang stond ze bekend als Miss Daisy onder vaste bezoekers van de Hortus.

Een ander kenmerk van deze tuin is het grote verschil tussen afmetingen van de planten. Van kleine planten zoals goudveil, klein heksenkruid, eenbes, muskuskruid en boswederik tot imposante planten als schout-bij-nacht, hangende zegge, moesdistel en schildblad. Als bomen en struiken zijn er – naast de mooie klimrozen – onder andere een zelf gezaaide kers, een appelboom, een aalbes, braam, twee hoge bolacacia’s en een metershoge rododendron.

De tuin in juni

Een interessante tuin met veel dieren

Niet alleen planten die ze zelf plaatsten zorgen voor verhalen. Ook de metershoge conifeer die in de hoek van de tuin staat: “Dit type conifeer wordt in de meeste tuinen toegepast als laagblijvende sierstruik. Bij ons stond hij al in de tuin en hij is heel hoog. Op een dag stopte spontaan een man met zijn auto bij onze tuin en vroeg of hij stekjes mocht nemen. Wat bleek: hij was kweker en wilde graag dit exemplaar vermeerderen. Hij heeft vervolgens, zonder dat je wat zag aan de plant, tal van stekjes meegenomen en als dank ook een dode vlier uit onze tuin gehaald!”

Het werk in de tuin wordt merendeels door Ernst gedaan. Toos haar vrijwillige werkzaamheden maken dat zij wat vaker van huis is. Haar bijdrage bestaat voornamelijk uit het oppotten van “weggooiers”, of stekjes uit de Hortus en het bedenken van grappige projecten. Maar hun gezamenlijke kennis en ervaring levert ontegenzeggelijk een mooie en interessante tuin op, die goed bezocht wordt door dieren. Van miljoenpoot en libelle tot de vele vogels en een incidentele bosmuis: ze komen allemaal voor in deze groene straten rondom het centrum. Sterker nog: Toos en Ernst weten mij te vertellen dat zelfs reeën regelmatig deze kant opkomen en ’s nachts zelfs tussen de winkels van het centrum gespot worden! Zoals gezegd, het was een boeiende en leerzame ochtend…

Ook deze mooie foto’s zijn van Ernst Flentge

NB: Een paar keer per jaar bedenkt Toos een nieuwe, grappige kinderspeurtocht voor de Hortus. De vele feiten en verhalen die ze van diverse planten weet, komen daarbij goed van pas. Samen met het beeldmateriaal dat Ernst maakt voor Toos én de mooie illustraties van illustrator Anjo Mutsaars levert dat iedere keer weer een verrassende, educatieve speurtocht op die leuk is om te doen met je (klein)kinderen!

Na een succesvol avontuur met online winkel Gadero – bekend van de tuinmaterialen – startte Henk Jan vijf jaar geleden met een nieuw project: Yarinde.nl. Tuinliefhebbers die zich online oriënteren zijn deze naam vast al eens tegengekomen. Yarinde biedt namelijk via de website en een mobiele app borderpakketten, beplantingsplannen en, in toenemende mate, losse verkoop van vaste planten, bomen en heesters. De site en app zijn daarnaast erg leuk voor meer inspiratie en advies over tuinieren.

Henk Jan vertelt: “Ik investeer met mijn huidige bedrijf Veams in startups. In sommige daarvan heb ik zelf een rol in de bedrijfsvoering, zoals bij Yarinde. Dat zijn de bedrijven waar ik zelf ook een binding mee voel. Yarinde hebben Michaël en ik samen opgezet. Hij heeft de inhoudelijke plantenkennis en ik hou me vooral bezig met de website. Hoewel mijn vader een kwekerij heeft met bomen en heesters, heb ik toch nog heel veel kennis opgedaan de afgelopen jaren. Door het boek De Tuinjungle ben ik geïnspireerd geraakt en me meer gaan verdiepen in biologische en inheemse planten. We merken bij Yarinde ook dat de vraag daarin toeneemt.”

“Het is soms wel een zoektocht” erkent Henk Jan. “Het is lastig om biologische kwekers te vinden die de volumes kunnen leveren die we nodig hebben. Biologische fruitbomen zijn bijvoorbeeld goed te verkrijgen, maar biologische heesters zijn er bijna niet. Terwijl die toch veel makkelijker biologisch te kweken zijn als vaste planten. Ook prijstechnisch is het soms een puzzel. Gelukkig zien we wel dat er goede ontwikkelingen zijn en blijven we zoeken naar kwekers die bij onze doelstellingen passen.”

Grote tuin in Haren met inheemse beplanting

De afgelopen jaren besteedde Henk Jan niet alleen aandacht aan Yarinde, maar investeerde hij samen met zijn partner Ilse ook in hun vrijstaande nieuwbouwwoning aan de rand van Groningen. Het perceel was voorheen een weiland dus om daar een mooie tuin van te maken schakelde het stel de hulp in van landschapsarchitect Kasper Klap. Er waren slechts een paar wensen: naast een paar praktische eisen werd er gedacht aan een zwembad en vroegen ze om een deels inheemse beplanting.

Henk Jan vertelt: “Kasper heeft vrijwel alles bedacht en gaf eerlijke adviezen. Zo voelde hij niets voor ons idee om achter in de tuin een zwembad te maken. Veel te winderig en weinig privacy. Nu ligt het zwembad beschut tussen de woning en de schuur. Hier maken we er veel sneller gebruik van. Andersom voelden wij weer niets voor een trendy zwembad met donkere wanden. Onze kinderen vinden het eng om in donker water te zwemmen. Daarom hebben we ook niet gekozen voor een zwemvijver.

De houtwal draagt bij aan de biodiversiteit

In het ontwerp is rekening gehouden met het zicht op de landelijke omgeving. “Kasper gaf zelf toe dat hij initieel teveel beplanting had gekozen aan de rand van het perceel. Dat zou ten koste gaan van de zichtlijnen. Nu wordt het uitzicht slechts kort onderbroken door twee knotwilgen, een perenboom en een natuurlijke rand van een inheems bloemenmengsel en grassen. Een fraaie houtwal aan de andere zijde maskeert het zicht op de tuinen van de buren. Ook deze houtwal draagt bij aan de landelijke sfeer en de biodiversiteit. Hier staan onder andere groene en zwarte vlier, hulst, een appelboom, bessenstruiken, een walnotenboom, hazelaars, dakspaaneik en boerenjasmijn.

Rondom het huis werd gekozen voor meer gestructureerde borders, maar ook daarin was ruimte voor veel inheemse beplanting zoals longkruid, distels, paarse dovenetel, duizendknoop, grote pimpernel, ruwe smele, ooievaarsbek, kruipend zenegroen, elfenbloem en akelei. Een meidoornhaag scheidt de tuin van de straat. De inheemse beplanting werd aangevuld met siergrassen, biologische bijenlokkers zoals salvia, prachtkaars, ereprijs en lavendel en heesters en kleine bomen zoals specerijplant, krent en een mooie purperen pruikenboom. Langs de pergola bij het zwembad groeien twee soorten blauwe regen en kamperfoelie.

In de border langs de schaduwzijde van de woning staan een aantal hortensia’s. Henk Jan: “Die hortensia’s zijn ergens het plan ingeslopen, want ik heb eigenlijk niets met deze plant. Ze voegen niets toe aan de biodiversiteit. We hebben nu fluweelhortensia’s staan. Het blad is mooi, maar ze doen het niet zo goed op deze plek. Als ze het niet redden, vervang ik ze misschien door de eikenbladhortensia. Die vind ik mooier.”

Om in te spelen op het veranderende klimaat werd in de voortuin onder de grond een grote tank ingebouwd waarin regenwater wordt opgevangen. Dankzij een ingebouwd systeem kan daar eenvoudig een sproeier op aangesloten worden. “Vorig jaar heb ik er in de droge weken maar een paar keer mee kunnen sproeien maar toen was alles nog maar net aangelegd. Vooral het vele gras vroeg veel water.”

Wintergroene steeneik en meerstammige leibomen

Net als iedere tuinier heeft Henk Jan een paar elementen in de tuin waar hij trots op is. Zo werd hij verliefd op de meerstammige leibomen die langs het zwembad extra privacy bieden. Ook is hij blij met de wintergroene steeneik die deze ‘binnentuin’ siert. “Deze boom past bij de sfeer en verliest geen blad. Dat was wel een voorwaarde met het zwembad. Hij is nu nog niet zo groot, maar kan wel tientallen meters hoog worden. Ook de krent in de voortuin vind ik mooi als hij in bloei staat.”

Een andere combinatie ontstond toevallig. Tijdens de bouwwerkzaamheden werd er een enorme zwerfkei gevonden in de grond. Volgens goed gebruik moest die ergens op het erf een nieuwe plek krijgen. Hij werd met heel veel moeite een klein stukje verderop geplaatst bij de mooie sierkers. “Het is echt een enorme steen, de shovel kon hem maar net tillen. We wisten eigenlijk niet zo goed wat we er mee moesten. Maar als de kers in bloei staat vind ik het een mooie combinatie om te zien. Het heeft goed uitgepakt.”

Al met al is Henk Jan tevreden met de tuin. “Er is nog ruimte voor verbetering en sommige delen zijn nog in aanleg, zoals de moestuin, maar we zijn nog steeds erg blij met het ontwerp en de adviezen van Kasper. Van beide kanten was er veel ruimte voor inbreng van ideeën en daar is de tuin echt beter van geworden. Nu mag het allemaal nog een beetje gaan groeien!

Tot slot nog een tip: Op Yarinde staan heel veel blogartikelen met inspiratie en advies. Leuk voor de beginnende en de meer ervaren tuiniers onder ons!