“Van cultuur naar natuur, die uitdaging gingen wij aan.” Aldus Tjerk Zwanenburg van Tuinreservaat Elzenburg. Bij de aanleg van deze wijk aan de rand van Haren stelde de gemeente de nieuwe bewoners voor een uitdaging: leg de tuin zó aan dat deze een vloeiende overgang volgt van cultuur naar natuur. Geen vreemd verzoek aangezien de tuin slechts door een watertje gescheiden wordt met de rand van de Oosterpolder. In Tuinreservaat Elzenburg is die uitdaging gelukt. En hoe!
Bij aankomst aan de voorkant van de woning valt nog niet direct op wat een bijzondere tuin er achter schuilgaat. Natuurlijk, de amberboom (Liquidamber) is zeer mooi en kleurt in het najaar prachtig rood. Maar zonder nadere bestudering, of met minder kennis, zou het ook een ‘gewone’ Japanse esdoorn kunnen zijn. En ja, de strakke stenen vijver heeft een leuke twist omdat hij met de vijver van de achtertuin verbonden is door een slim ‘kanaaltje’. Maar uniek? Hmm, nog net niet.
Tuinreservaat Elzenburg start met een gecultiveerde tuin.
Hoe anders wordt het als u rustig de achtertuin doorgaat. Heel geleidelijk, bijna onopgemerkt loopt u van een gemaaid gazon en een strakke vijver, via fruitbomen en – struiken en langs een al meer natuurlijke vijver naar het aflopende gedeelte van de tuin. Hier vindt u een lemen vijver, die via een meanderende wadi overtollig water afvoert naar het lager gelegen natuurlijke watertje. U loopt over een smal graspad omringd door hoge inheemse planten als kattenstaart, moerasspirea en kaardenbol. Waar eerder in de tuin een milde maar duidelijke regie wordt gevoerd over het groen, verdwijnt deze langzaamaan richting de rietkragen en bomen die het einde van de tuin markeren. Tenminste, zo lijkt het.
Tjerk vertelt namelijk dat ze – waar nodig – toch wel een beetje bijsturen. Ze doen dit voornamelijk op gevoel en laten zich daarbij leiden door wat de natuur hun biedt. Tjerk: “Afgelopen voorjaar ontdekten we wilde orchideeën in de tuin. We laten al een paar jaar een stuk gazon ongemoeid in verband met Maai-Mei-Niet en tot onze verrassing pakte dat zeer goed uit. Naast veldbloemen zoals koekoeksbloem en boterbloem doken er namelijk afgelopen jaar ook een paar wilde orchideeën op. Deze pioniersplant is vrij zeldzaam dus wij hebben langer gewacht met maaien zodat we de zaden konden oogsten. Door dit succes hebben we besloten om ook achter in de tuin een stukje vrij te maken voor het Maai-Mei-Niet principe in de hoop dat we daar over een paar jaar ook weer bijzondere soorten tegenkomen.”
Van cultuur naar natuur
Soms wórdt de regie voor hen uit handen genomen. Dan wordt van buitenaf besloten om de teunisbloemen te kortwieken en de bloemen van de aardbei weg te halen. Met de wilde dieren van een natuurgebied als achterburen kan het namelijk voorkomen dat de reeën eens op snoeptocht gaan door de tuin. Soms worden ze gespot, maar meestal vertellen alleen de afgeknabbelde planten dat ze op bezoek zijn geweest.
Tjerk en Nynke zijn niet alleen actief bezig in hun eigen tuin. Ze zijn als vrijwilligers betrokken op verschillende terreinen van de Hortus in Haren. Letterlijk in de zin van een stukje onderhoud, maar ook op andere manieren. Zo is Tjerk voorzitter van de vereniging Vrienden van de Hortus. Daarnaast zijn ze nauw betrokken bij de permacultuurtuin van de Mikkelhorst, waar bezoekers vrij binnen kunnen wandelen om kennis te maken met deze natuurlijke manier van (moes)tuinieren. Tot slot hebben ze ook nog een eigen moestuin op het volkstuinencomplex bij de Mikkelhorst. Het is duidelijk dat dit stel, samen met anderen, een belangrijke rol speelt in het groene karakter van Haren!
De Permacultuurtuin in de Mikkelhorst
Tot slot: tijdens de Open Tuinen Estafette in mei was ik ook al te gast in Tuinreservaat Elzenburg. Toen zag de tuin er nog heel anders uit! #AchterDeSchutting: Open Tuinen Estafette Haren
De tuinen van Haren 